Phần thứ hai trong loạt bài gồm hai phần
Hiệp Hành là một điều gần như xa lạ đối với những người vốn được đào luyện và trưởng thành trong các cơ cấu mang tính phẩm trật.
Trong những cuộc thảo luận bàn tròn tại Sài Gòn, Hà Nội và Thanh Hóa, thuộc các chương trình thường huấn với chủ đề “HIỆP HÀNH TRONG SỨ MẠNG LOAN BÁO TIN MỪNG” do Trung tâm Linh đạo I Nhã Đắc Lộ (CIS/VN) tổ chức, các linh mục và giám mục đã được mời gọi thực hiện một điều tưởng chừng đơn giản nhưng ít khi xảy ra: nhìn nhận nhau như những người bình đẳng trong đối thoại.
Điều này không hề dễ dàng. Trong đời sống Giáo hội Việt Nam, truyền thống tôn trọng quyền bính và phẩm trật đã ăn sâu vào nhận thức của nhiều người. Giám mục là người giảng dạy và lãnh đạo; linh mục tận tụy phục vụ; còn giáo dân thì vâng phục.
Thế nhưng, tại một bàn tròn Hiệp Hành, một linh mục có thể là người phát biểu trước. Một giám mục thực sự cân nhắc thay đổi quan điểm của mình dựa trên những điều ngài lắng nghe. Và một người phụ nữ giáo dân có ba người con có thể chia sẻ về những khó khăn, mệt mỏi mà chị phải đối diện khi một mình nuôi dạy các con.
Hiệp Hành mang đến một cách thức khác biệt.
Tại ba chương trình thường huấn, mọi sự đã diễn ra theo một cách khác. Có sự cởi mở và chân thành. Có sự tin tưởng và cả những tiếng cười. Các linh mục được lắng nghe. Các giám mục cũng được lắng nghe. Tất cả cùng lắng nghe nhau, với thiện chí tìm hiểu và thấu hiểu, thay vì phán xét.
Tuy nhiên, Hiệp Hành cũng làm bộc lộ những sự kháng cự. Một số linh mục bày tỏ thái độ hoài nghi: Tiếng nói của giáo dân có thể đóng góp được điều gì? Các nhà xã hội học cho thấy rằng nỗi lo mất đi vị thế và quyền bính thường có gốc rễ sâu xa trong những tổ chức mang tính phẩm trật.
Đức Giám mục Giuse Nguyễn Đức Cường của Giáo phận Thanh Hóa đã trực tiếp đề cập đến mối bận tâm này:
“Hiệp Hành mời gọi chúng ta đổi mới cách tiếp cận mục vụ: linh mục và giáo dân phải học cách cùng nhau cầu nguyện, cùng lắng nghe Chúa Thánh Thần và cùng cộng tác để xây dựng giáo xứ và giáo phận trong tinh thần hiệp thông và tham gia.”
Qua đó, ngài phác họa viễn tượng về một tương lai mà giám mục, linh mục và giáo dân trở thành những người cộng tác, cùng nhau xây dựng Giáo hội địa phương.
Tại mỗi bàn tròn, các điều phối viên cũng dành những khoảng lặng cần thiết. Chính trong những giây phút thinh lặng ấy, sự phân định đích thực có thể diễn ra, và mỗi người có cơ hội lắng nghe những chuyển động của Chúa Thánh Thần.
Văn hóa và sự hoán cải
Điều được khơi mở từ ba chương trình thường huấn này mới chỉ là khởi đầu của một hành trình dài hơn.
Các giám mục và những linh mục quan tâm đến Hiệp Hành đã ra về với một quyết tâm rõ ràng: học cách lãnh đạo theo tinh thần Hiệp Hành. Các ngài mong muốn bắt đầu triển khai những cuộc Đối Thoại Trong Thánh Thần ở cấp giáo hạt, rồi tiếp tục mở rộng đến các hội đồng mục vụ giáo xứ. Để thực hiện được điều này, cần có sự kiên trì thực hành và nỗ lực bền bỉ.
Việc triển khai Hiệp Hành sẽ phụ thuộc rất nhiều vào chính các giám mục, như Đức Hồng y Grech đã nhấn mạnh với các ngài tại Rôma.
Liệu các giám mục có trở thành những mẫu gương sống động cho những điều mình đã học hỏi? Liệu các ngài có sẵn sàng ngồi cùng bàn với các linh mục và giáo dân, trong tinh thần bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau?
Đây mới chính là phép thử thực sự.
Hiệp Hành không phải là điều mà một tổ chức có thể áp đặt từ bên ngoài. Hiệp Hành được hình thành và lớn lên nhờ sự tự do, lòng tin tưởng và những thực hành cụ thể mà mọi thành phần Dân Chúa cùng trải nghiệm.
Giáo hội Công giáo tại Việt Nam đã thừa hưởng một cách thức quản trị được định hình bởi truyền thống và bởi nhiều thế kỷ hiện diện như một cộng đồng tôn giáo thiểu số. Trong hoàn cảnh lịch sử ấy, việc tập trung quyền bính nơi giám mục từng là một phương thế giúp Giáo hội tồn tại và vượt qua thử thách.
Vì thế, tiến tới một Giáo hội biết lắng nghe cũng đồng nghĩa với việc sẵn sàng chấp nhận những rủi ro và thách đố.
Tuy nhiên, đây chính là điều Đức Giáo hoàng Lêô XIV và Đức Hồng y Grech đang mời gọi toàn thể Giáo hội hoàn vũ thực hiện.
Hiệp Hành không phải là một cuộc thử nghiệm mang tính tùy chọn. Đó là con đường mà Giáo hội đang tiến bước dưới sự hướng dẫn không ngừng của Chúa Thánh Thần.
Nơi tinh thần Hiệp Hành bén rễ
Chương tiếp theo của hành trình này sẽ được viết nên tại các giáo hạt và giáo xứ.
Đó sẽ là một tiến trình chậm rãi, có thể phức tạp và không tránh khỏi những khó khăn trong thực tế địa phương. Một số người sẽ kháng cự. Nhưng hạt giống đã được gieo xuống.
Cha Phêrô Trần Quang Diệu, giảng viên Đại Chủng viện Hà Nội, đã diễn tả viễn tượng này:
“Chương trình giúp tôi có được một cái nhìn hệ thống về Hiệp Hành và biết cách thực hành theo đúng tinh thần của Thượng Hội đồng. Cách tổ chức chuyên nghiệp của CIS, cùng với sự cộng tác tích cực của các anh chị em giáo dân, đã mở ra một góc nhìn mới về cách chúng ta có thể cùng nhau xây dựng một Giáo hội Hiệp Hành. Hoan hô!”
Tiếng “Hoan hô!” ấy nói lên rất nhiều điều.
Đó là lời tán thưởng của một linh mục đáng kính, người đã nhận ra rằng Hiệp Hành không phải là mối đe dọa đối với vai trò lãnh đạo của hàng giáo sĩ, nhưng chính là một cách thể hiện vai trò ấy ở chiều sâu hơn: lãnh đạo bằng cách lắng nghe, suy tư và phân định.
Khi chương trình thường huấn thứ ba kết thúc, Cha Đaminh Nguyễn Đức Hạnh, SJ, đã chia sẻ với các tham dự viên:
“Ấn tượng đầu tiên của tôi là Hiệp Hành đang dần chuyển từ một chủ đề để học hỏi trở thành một trách nhiệm cụ thể trong đời sống Giáo hội. Thách đố hiện nay không còn chỉ là hiểu được ngôn ngữ của hiệp thông, tham gia và sứ vụ, nhưng là chuyển những điều ấy thành những cách thức cụ thể trong việc lắng nghe, phân định, đưa ra quyết định và thực thi sứ vụ.”
Hoạt động trong tinh thần phân định I Nhã và sứ mạng của Dòng Tên, CIS/VN đã thực hiện chính công việc mà Dòng Tên vẫn luôn được mời gọi đảm nhận: mở ra những cánh cửa để Giáo hội địa phương có thể gặp gỡ Đức Kitô Phục Sinh một cách sâu xa hơn, đồng thời biết đưa ra những quyết định cho tương lai của mình dưới sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần.
Tất cả những điều ấy được thực hiện theo lời mời gọi của các giám mục địa phương.
Trong tháng 10 này, Giáo phận Ban Mê Thuột tiếp tục mời CIS/VN đồng hành và điều phối một chương trình thường huấn dành cho hơn 200 linh mục, với trọng tâm là tinh thần Hiệp Hành.
Một chương trình tương tự cũng đang được lên kế hoạch tổ chức tại Giáo phận Phú Cường, Giáo phận Kontum vào năm 2027, dự kiến quy tụ gần 200 linh mục mỗi nơi.
Tác giả:
Lm. Julio Giulietti, SJ
Nguồn: The work of listening | Jesuit Conference of Asia Pacific
Link bài thứ nhất: LẮNG NGHE ĐỂ CÙNG HIỆN DIỆN: TINH THẦN HIỆP HÀNH ĐẾN VỚI GIÁO HỘI VIỆT NAM – Trung Tâm Linh Đạo I Nhã Đắc Lộ
